[nesnesiz]

• Katı cisim sıvı içine karışarak sıvı durumuna geçmek

  Şeker suda erir.

• Katı cisim ısı etkisiyle sıvı duruma gelmek

  Yüzündeki karlar eriyince beyaz, yuvarlak bir yüz meydana çıkmıştı. - Sait Faik Abasıyanık

• Dokumalar aşınıp incelerek dağılmak

[mecaz]

• Çok zayıflamak

  Günden güne eriyen Kerime'yi, o tek kardeşimi kurtarabilirim ümidiyle size koştum. - Aka Gündüz

[mecaz]

• Utancından çok sıkılmak

[mecaz]

• Yok olmak, bitmek, tükenmek

  Güzel hayatımız da bir göz açıp kapayışta eridi. - Refik Halit Karay

Ata Sözleri ve Deyimler

• eriyip bitmek
• eriyip gitmek

[sıfat]

• Emek harcanarak elde edilen, zor, zahmetli

[isim]

• Belirli bir süre çalıştıktan sonra kanunlar gereği işi ile ilgisi kesilerek kendisine aylık bağlanmış olan kimse, tekaüt

  Buraya gelenler hep asker emeklileridir. - Haldun Taner

Ata Sözleri ve Deyimler

• emekli olmak
• emekliye ayırmak (veya çıkarmak veya çıkartmak)
• emekliye ayrılmak (veya çıkmak)
• emekliye sevk etmek

[-i]

• İğdiş etmek

[-i]

• Elek yardımıyla ayıklamak veya incesini kabasından ayırmak, elekten geçirmek

  Eledim eledim höllük eledim / Aynalı beşikte bebek beledim - Halk türküsü

• Sınav veya yarışma yoluyla en iyileri seçmek

• İpliği elemgeden geçirip yumak yapmak

[mecaz]

• Gözden geçirmek, ayıklamak, iyisini kötüsünden ayırmak

[spor]

• Bir yarışmacıyı yarışma dışı bırakmak, elimine etmek

[nesnesiz]

[halk ağzında]

• Birikmek

• Tiksinmek

[eskimiş]

• Biriktirmek, toplamak

[-i]

• Bıçak, makas vb. bir araçla bir şeyi ikiye ayırmak, parçalamak, doğramak

  İpi kesmek.

• Dibinden ayırmak

  Ağaçları kesmek. Dalları kesmek.

• Düzgün parçalara ayırmak

  Eti kesmek. Patatesi kesmek.

• Kesici bir araçla yaralamak

  Nasıl sol elimle sağ elimi kesip biçeceğim? - Reşat Nuri Güntekin

[nesnesiz]

• Ucunu almak

  Saç kesmek. Tırnak kesmek.

[nesnesiz]

• Hayvanın başını gövdesinden ayırmak, boğazlamak

  Koyun kesmek. Tavuk kesmek.

• Son vermek, gidermek

  Bu ilaç baş ağrısını keser.

• Ara vermek

  Bu üç zavallı bizden rahatsız oldular ve derslerini keserek çekildiler. - Memduh Şevket Esendal

• Bir şeyden yoksun bırakmak, vermemek

  Yardımı kestiler. Ücreti ödemeyince telefonu kestiler.

• Akımı durdurmak

  Şimdi belediye ile anlaşamayan müteşebbis cereyanı kesmiş. - Sait Faik Abasıyanık

• Belirtmek, kararlaştırmak

  Gününü daha kesmedik.

[nesnesiz]

[-den]

• Verilecek şeyin bir bölümünü alıkoyup vermemek

  Ücretinden beş lira kesmişler.

• Para basmak

• Azaltmak, güçleştirmek

  Rüzgâr geminin yolunu kesiyor.

• İskambil kâğıtlarında destenin üzerinden bir bölümünü kaldırıp öte yana koymak

• Geçişi önlemek

  Yolu kesmek.

[nesnesiz]

• Susmak

  Kes artık yeter!

• Hasta organı ameliyatla almak

• Bölmek, ayırmak

  Bulvarı kesen küçük sokaklardan biri.

• Yazıyı, filmi kısaltmak

[nesnesiz]

[argo]

• Uydurmak, yalan söylemek

• Rüzgâr, soğuk vb. çok etkili olmak

  Rüzgâr yüzümü kesiyor.

[mecaz]

• Birini yermek, kötülemek

  Hiç değil beni kesmeden edemez o. - Orhan Kemal

[mecaz]

• Karşı cinsten birisini sürekli olarak süzmek, dikkatli bir biçimde bakmak

[mecaz]

• Vahşice öldürmek

[spor]

• Oyuncuyu takım kadrosuna almamak

Ata Sözleri ve Deyimler

• kesip atmak
• kesip biçmek
• kes parmağını çık pazara, merhem buyuran çok olur
• kestiği tırnak olamamak

[-i]

[kaba konuşmada]

• Erkek cinsel ilişkide bulunmak

[-e]

[nesnesiz]

• Kendini göstermemek için büzülmek, saklanmak, pusmak

• Korku, yılgınlık vb. sebeplerle konuşmamak, hareket etmemek veya tepki göstermemek

  Artık Emine'nin takdirine, maskaralıklarına mukabele etmiyor, bir köşeye siniyor, düşünüyordu. - Halide Edip Adıvar

[-e]

• Hiç çıkmayacak veya güç çıkacak biçimde işlemek, nüfuz etmek

• Huy, alışkanlık vb. iyice yerleşmek

  Doktorun bütün ömrüne sinecek bir çirkin dedikodu başlayacak. - Memduh Şevket Esendal

[-i]

• Bir şeyin ıslaklığını gidererek kuru duruma getirmek

  Terlemiş gibi alnını elinin tersiyle sildi. - Ömer Seyfettin

[nesnesiz]

• Üzerine genellikle bir bez sürterek tozlarını, kirlerini almak veya parlatmak

  Türküler çağırarak tahta siliyorlar. - Yusuf Ziya Ortaç

• Bir yazı, çizgi vb.ni kazıyarak veya sürterek yok etmek

  Daktilo yanlışlarını iğneyle kazıyarak sildi.

• Tahta malzemeyi makineyle düzgün ve pürüzsüz hâle getirmek

[-i]

[-den]

• Üzerini çizerek atmak, yok etmek

  Defterden adını silmişler.

[mecaz]

• İlişkisini koparmak, yok saymak

[-i]

[-den]

[mecaz]

• Üstünlük göstererek o alanda üstün olanları ikinci plana atmak

  Takımı sahadan silmek.

[mecaz]

• Ortadan kaldırmak, yok etmek veya gidermek

  Senin gözlerin gönlümü dolduran kara düşünceleri silecek, beni korkulardan kurtaracaktır. - Memduh Şevket Esendal

Ata Sözleri ve Deyimler

• silip atmak
• silip süpürmek

[-e]

[-i]

• Kurutmak için asmak

  Kar gibi çamaşırları serip eve döndü. - Oktay Rifat

• Göstermek amacıyla asmak veya yaymak

  Çeyiz sermek.

• Düz bir yere yaymak

  Üzüm sermek. Bulgur sermek.

• Açarak yaymak veya döşemek

  Çerçeveli çerçevesiz bir sürü fotoğraf çıkarıp masanın üzerine serdi. - Aka Gündüz

• Boylu boyunca yere yatırmak, düşürmek veya hırpalamak

  Onun için bir an önce leşlerini köpek leşi gibi İstanbul'un çamurlu kaldırımlarına sermek zamanı gelmişti. - Yakup Kadri Karaosmanoğlu

[mecaz]

• Boşlamak, savsaklamak

[nesnesiz]

• Tek veya iki ayak üzerinde sıçramak

  Evden yola, yoldan eve varabilmek için evvelce yerleştirilmiş iri kayalar üzerinde sekmek gerekirdi. - Haldun Taner

• Tek veya iki ayak üzerinde sıçrayarak ilerlemek

• Atılan bir nesne bir yere dokunduktan sonra sıçrayarak gitmek

  Taş seke seke gözden kayboldu.

• Bir yere, bir cisme çarparak yön değiştirmek

  Mermi sekti.

• Aralık vermek

  Hastanın ateşi bir gün bile sekmedi.

[-e]

• Yüksek bir şeyin veya bir hayvanın üstüne çıkıp ayaklarını sallandırarak oturmak

  Belki de atlara binerek dolaşırız. - Refik Halit Karay

• Bir yere gitmek için tren, vapur, uçak, otomobil vb. bir taşıtta yer almak

  Vapurlara, trenlere ihtiyarları itip çocukları ezip biniyoruz. - Orhan Seyfi Orhon

• Bisiklet, motosiklet, binek hayvanı kullanmak

• Bir şey sıkışarak yanındakinin üstüne çıkmak

  Damar damara binmiş.

[-e]

[nesnesiz]

• Fiyat artmak

  Pamuklulara yüzde on bindi.

• Eklenmek, katılmak

  Annemin dul maaşından ayrılmış bütçeme bir de posta masrafı binmişti her hafta. - Yusuf Ziya Ortaç

Ata Sözleri ve Deyimler

• bindiği dalı kesmek

[nesnesiz]

• Bir şeyi anlamış veya öğrenmiş bulunmak

  Bunu bilmek içimi kederle dolduruyordu. - Adalet Ağaoğlu

[-i]

• Bir bilim veya sanat dalında yeterli olmak

  Yani kısacası bu mükemmel dilimizi kimse bilmez, okumaz. - Burhan Felek

• Bir iş yapmaya alışmış olmak, elinden gelmek

• Tanımak, hatırlamak

  Kadıncığım aç. Ben geldim. Bilemedin mi? - Hüseyin Rahmi Gürpınar

• Sanmak, varsaymak, farz etmek

  Bir hastanın hastalığına gereken önemi vermesi, doktorun ancak kendini o hasta ile birlikte hasta bilmesi ile sağlanabilir. - Refik Halit Karay

[-i]

• Sorumlu tutmak

  Ben arkadaşını bilmem, seni bilirim.

• İnanmak

  Bilirim yaşamaz güneşte / Bilirim yaşamaz yan yana aşkla / Ne haksızlık / Ne korku - Necati Cumalı

[-i]

• İşine gelmek, uygun bulmak

  Mal almasını bildi de parasını vermeyi mi bilmiyor?

• -a / -e ekli fiillerle yeterlik bildiren birleşik fiiller oluşturur

  Anlayabilmek. Gidebilmek. Kapayabilmek. Yazabilmek.

[-i]

• Saymak

  Teşekkürü borç bilirim.

Ata Sözleri ve Deyimler

• bildiğinden şaşmamak (veya kalmamak)
• bildiğini okumak
• bildiğini yapmak
• bildiğini yedi mahalle bilmez
• bildim bileli
• bilemedin (veya bilemediniz)
• bilir bilmez
• bilmemek ayıp değil, öğrenmemek ayıp
• bilmem hangi (veya kaç veya kim veya nasıl veya ne)

[nesnesiz]

• Tükenmek

  Dün akşam param bitmişti. - Sait Faik Abasıyanık

• Sona ermek

[mecaz]

• Çok yorulmak

[mecaz]

• Güçsüz kalmak, çok zayıflamak

  Biçare adam on günde limon sarısına dönmüş, incelmiş, bitmiş. - Etem İzzet Benice

[-e]

[argo]

• Çok sevmek, bayılmak, beğenmek

  Buğulu bir sesi var. Ben böyle sese biterim. - Haldun Taner

Ata Sözleri ve Deyimler

• bitmek tükenmek bilmemek
• bitmez (veya bitip) tükenmez

[nesnesiz]

• Bitki, tüy, saç vb. şeyler çıkıp yetişmek

  Buğdayla arpadan başka ne biter bu topraklarda? - Falih Rıfkı Atay

• Beklenmedik zamanda ortaya çıkmak

  Aynı anda sahnenin her yerinde birden bitiyor, bir şarkıcıdan çok bir göz bağcıya benziyordu. - Murathan Mungan

[-i]

• Yün, pamuk vb.ni tellere ayırarak kabartmak

• Elle çok küçük parçalara ayırmak

  Haşlanan etleri soğuduktan sonra didiniz.