[-i]

• İtmek, vurmak

[nesnesiz]

• Kakma yapmak

• Vurarak dar bir yere sokmak

  Kimi duvarlarına renkli taşlar kaktı. Kimi bahçesine ağaç dikti. - Lâtife Tekin

[isim]

• Kalkmak işi

  Sabahları erken kalkmayı sevmeyen, gece geç yatan gececi kişilerdensiniz. - Tomris Uyar

[-i]

• Bir şeyi başka bir yere uygun bir biçimde tutturmak, iliştirmek, geçirmek

  Gözlüğünü takıp masaya eğildi. - Refik Halit Karay

[-e]

[nesnesiz]

• Düğün vb. törenlerde takı armağan etmek

  Geline pırlanta yüzük takmışlar.

[-e]

[-i]

• Ad, lakap koymak

  Ona bu adı kim takmıştır, ne zaman takmıştır, bilemiyor. - Haldun Taner

[nesnesiz]

• Kuşanmak

  Kılıç takmak.

• Kendisiyle birlikte götürmek, yanına almak veya arkasından izletmek

  Arabaya hafiye kıyafetinde polis memurları da takıyorlar. - Yusuf Ziya Ortaç

[-e]

[mecaz]

• Biriyle olumsuz olarak uğraşmak

  Matematik öğretmeni ona taktığı için dersten kaldı.

[argo]

• Borç bırakmak

  Bu eve asilzadelerin biri girip öteki giderdi. Giden kirayı takar, gelen ortalığı kasıp kavururdu. - Peyami Safa

[argo]

• Önemsemek, önem vermek, tınmak

  Dün koskoca bir mebus kızıyken, bir zamanların Şalvarlı Nuriyesi'ni takar mıyım? - Adalet Ağaoğlu

[-den]

[argo]

[-de]

• Sınavını başaramamak

  Bütün derslerden takarak sınıfta kaldı.

Ata Sözleri ve Deyimler

• takıp takıştırmak

[isim]

• Erzurum iline bağlı ilçelerden biri

[nesnesiz]

• Koku çıkarmak

  Her gelişinde üzeri yabancı lavantalar kokuyor. - Hüseyin Rahmi Gürpınar

• Çürüyüp bozularak kötü bir koku çıkarmak, kokuşmak

  Bir çadıra konmuş, ağzı odunla açık tutulan bu köpek balığı kokuncaya kadar halka gösterildi. - Selçuk Erez

[mecaz]

• Olacağıyla ilgili belirtiler göstermek, olacağı hissedilmek

  Ortalık savaş kokuyordu.

[mecaz]

• Kokusu gelmek

  Kızartma kokmuştur, hemen biraz ye.

[-i]

[halk ağzında]

• Koklamak

[isim]

• Korkmak işi

  İnsanların korkması icap eden en büyük felaket, kötü ahlaktır. - Samiha Ayverdi

[isim]

• Kırkmak işi

• Ucu kesilip alnın üstüne bırakılan saç

[isim]

• Sarkmak işi

[-e]

[-i]

• İterek, zorla, aceleyle sokmak

  Her birinin ağzına avucundaki et parçasını tıktı. - Falih Rıfkı Atay

[teklifsiz konuşmada]

• Sokmak

  Hesap kitap, müfettiş derken Aslan'ı kafese tıkmışlar. - Memduh Şevket Esendal

[isim]

• Ağaçtan yapılmış iri çekiç

  Hallaç geniş, kocaman tırnaklı elleriyle hâlâ tokmak sallıyordu. - Sait Faik Abasıyanık

• Kapıya asılı duran ve kapıyı çalmaya yarayan, türlü biçimlerde metal parça

• Kapı kolu yerinde bulunan ve kapıyı açmaya yarayan topuz

  Kapının tokmağını çevirdi, kapı kilitli değildi, açılıverdi. - Çetin Altan

• Dibekte dövme işi için kullanılan ağaçtan araç

• Davul vb. vurmalı çalgıları çalmakta kullanılan ve çalgının bir parçası olan araç

  Alın tokmağı vurun davula, sabahın ilk saatlerinde sesi başka çıkar. - Haldun Taner

Ata Sözleri ve Deyimler

• tokmak gibi

[-e]

• Bakışı bir şey üzerine çevirmek

  Zamanla nasıl değişiyor insan / Hangi resmime baksam ben değilim - Cahit Sıtkı Tarancı

• Aramak

• Bir şeyin yüzü bir yöne doğru olmak

  Limana bakan penceresinden deniz görünürdü. - Orhan Veli Kanık

• Bir şeyin gelişmesi veya iyi bir durumda kalması için emek vermek

• Beslemek, geçindirmek

  Üç çocuklu bir aileye bakıyor.

• Bir iş birinden beklenmek

  Evin bütün işleri bana bakıyor.

• Hastayı muayene etmek

• Tedavi etmek için ilgilenmek

• Yoklamak, incelemek, denemek

  Git bak bakalım, evdeler mi? Şu hesaba sen de bak. Yemeğin tadına bakar mısınız?

• Bir işi yapmak, bir işi yapmakla görevli olmak

  Pasaport işine polis bakar.

[nesnesiz]

• İlgilenmek

  Baktılar, ettiler, ilaç, tedavi, faydası olmadı. - Erhan Bener

• Uğraşmak, meşgul olmak

  Çocuğum, sen derslerine bak.

• Yapılabilmesi bir şeye bağlı bulunmak

  Bu iş beş bin liraya bakar.

• Gözetmek, korumak

• Renklerde benzemek, andırmak

  Bu kumaşın rengi yeşile bakıyor.

[nesnesiz]

• Anlamak, farkına varmak

  Bazı akşamlar bakarım Halil savuşur, nereye gittiğini de kimseye söylemez. - Memduh Şevket Esendal

• Başka bir şeyle ilgilenmeyip elindeki veya önündeki işle uğraşır olmak

  Yemeğini yemene bak! Vaktini boş geçirmemeye bak!

Ata Sözleri ve Deyimler

• bak!
• bakalım (veya bakayım)
• bakan göze bağ olmaz
• bakan yemez, kapan yer
• bakar mısınız?
• bakarsan bağ olur, bakmazsan dağ olur
• bakarsın
• bak bak!
• bak hele!
• bakılsa
• bakmakla usta olunsa köpekler kasap olurdu
• bakma sen
• baksana! (veya baksanıza!)
• baktıkça alır
• baktın kar havası, eve gel kör olası

[-i]

• İçine veya arasına girmesini sağlamak

[-e]

• Bir yere girmesini sağlamak, içeri almak

  Bizi içeriye aldı ve küçük bir odaya soktu. - Falih Rıfkı Atay

• Bıçak, çakı, iğne vb. batırmak, saplamak

• Böcek, zehirli hayvan iğnesini batırmak veya ısırmak, zehirlemek

  Otların arasında bacaklarını yılan sokar. - Reşat Nuri Güntekin

[-e]

[nesnesiz]

• Yasak bir malı gizlice getirmek veya götürmek

  Ülkeye kaçak eşya sokmak.

[mecaz]

• Belli etmeden kötü bir malı vermek

  Satıcı, elmaların çürüklerini sokmuş.

[-e]

[nesnesiz]

[mecaz]

• Konuşma sırasında bir sözü, soruyu veya düşünceyi söyleyivermek

  Asım fikrini birçok sözlerle sağlamlamaya uğraşırken araya: -Olmaz mı? Ne dersiniz?- gibi sualler soruyor, cevap istiyordu. - Refik Halit Karay

[mecaz]

• Dokunaklı, kırıcı veya acı söz söylemek

[isim]

[halk ağzında]

• Bir çeşit uzun konçlu çizme

[-i]

• Çevresine sarılarak veya bir şey sararak çepeçevre basınç altına almak

  Yalnız kalan kadın titriyor, hıçkırarak kucağındaki yavrusunu sıkıyor. - Ömer Seyfettin

• Bir şeyin suyunu, yağını, sıvı kısmını basınçla çıkarıp akıtmak

  Limon sıkmak. Üzüm sıkmak.

• Dar gelmek

  Belimi sıktı kemer - Halk türküsü

• Basınçlı bir araçla fışkırtmak, püskürtmek

  Yangına su sıkmak.

• Silahla ateş etmek

  Küçük hanım, tabancayı kalbine sıkmak istemiş. - Hüseyin Rahmi Gürpınar

• Baskı altına almak, üzmek, bunaltmak, zorlamak

  Çocuğu çok sıkıyorlar.

[mecaz]

• Sıkıntı vermek

  İhtimal inanmayacaksınız. Fakat ben sizi sıkmamak için uzatmayarak anlatacağım. - Ömer Seyfettin

[argo]

• Yalan söylemek

Ata Sözleri ve Deyimler

• sıkıp suyunu çıkarmak

[nesnesiz]

• Kına, yakı vb.ni koymak, sürmek

[-i]

• Yanmasını sağlamak veya yanmasına yol açmak, tutuşturmak

  Kendi sigarası için yaktığı kibriti bana uzattı. - Falih Rıfkı Atay

• Ateşle yok etmek

  Çöpleri yakmak.

• Işık vermesini sağlamak

  Mavi ışıklı ispirto lambalarını yakarlar. - Sait Faik Abasıyanık

• Isı etkisiyle zarar vermek

  Eteği ütülerken yaktı.

• Keskin, sert ve ısırıcı bir duyum vermek

  Biber ağzı yakar.

• Yanıyormuş gibi bir etki yapmak

  Hekime daima şarabın midelerini yaktığından bahsederler. - Falih Rıfkı Atay

• Kurutmak, zarar vermek

  Fırtına ekinleri yakmıştı. - Sait Faik Abasıyanık

[nesnesiz]

• Çok sıcak olmak

  Bugün güneş yakıyor.

• Karartmak

  Güneşte vücudunu yaktı.

• Çok üşütmek

  Soğuk rüzgâr insanın yüzünü yakıyor.

[tıp]

• Tedavi etmek amacıyla doku, damar vb. dağlamak

[mecaz]

• Silahla vurmak

[mecaz]

• Yıkıma, zarara yol açmak, büyük bir zarara uğratmak, mahvetmek

  Gözü mavi, boyu kısa, kendi muhacir olmasın. Ne olursa olsun makbulüm. Aman bu üçüne dikkat et. Beni yakma. - Ömer Seyfettin

[mecaz]

• Güçlü sevgi uyandırmak

[mecaz]

• Zamanında kullanılmadığından hükmünü yitirmek

  Biletini ve tatilini yaktı.

Ata Sözleri ve Deyimler

• yakıp yıkmak

[nesnesiz]

• Türkü, ağıt vb. düzenlemek, bestelemek